The content of long-chain hydrocarbons in the bark of selected willow cultivars in the context of cervids' food preferences

W pracy analizowano zawartość węglowodorów długołańcuchowych w korze i łyku wybranych kultywarów wierzb na poletkach doświadczalnych założonych przez Stację Badawczą PZŁ w Czempiniu. Wyniki doświadczeń laboratoryjnych porównano z obserwacjami zgryzień przez jeleniowate w celu znalezienia zależności między składem chemicznym a atrakcyjnością żerową poszczególnych kultywarów. Jak wiadomo, węglowodory długołańcuchowe są głównym składnikiem związków nazywanych woskami, które w przyrodzie występują np. na powierzchni pędów i liści roślin. Ich główną funkcją w przypadku roślin jest ochrona, np. przed suszą, nadmierną transpiracją czy silnym nasłonecznieniem. Ponadto zabezpieczają rośliny przed owadami, wirusami, grzybami i bakteriami, które powodują ich liczne schorzenia. Do analizy wykorzystano kultywary występujące na poletku ogryzowym w miejscowości Bieczyny. Na potrzeby niniejszej pracy, w celu ułatwienia interpretacji wyników poszczególnych kultywarów, zastosowano ich numerację (tab. 1). Korę z łykiem pobierano ręcznie i poddawano dalszej obróbce mechanicznej i termicznej w celu wykonania ostatecznej analizy biochemicznej. W jej wyniku zidentyfikowano 19 węglowodorów długołańcuchowych występujących we wszystkich kultywarach w różnych ilościach: od bardzo wysokiego stężenia do minimalnego, na granicy odczytu (ryc. 1). Zależności pomiędzy występowaniem węglowodorów w poszczególnych kulty− warach przedstawiono w tabeli 2. Dodatkowo, w celu porównania, w jakim stopniu miejsce uprawy wierzb wpływa na zawartość analizowanych związków, wykorzystano kultywar Salix amigdalina ‘Krakowianka’ (nr 5) uprawiany na różnych poletkach położonych w dwóch województwach: zachodniopomorskim i wielkopolskim. Analizowane próbki były jednorodne genetycznie, ponieważ nasadzenia wykonano z materiału (sztobry) otrzymanego z matecznika Nadleśnictwa Resko. Analiza wykazała, że miejsce występowania roślin (gleba, wilgotność, nasłonecznienie) może mieć wpływ na ilość występujących węglowodorów długołańcuchowych (tab. 5). Istotne jest, że w przypadku niektórych analizowanych związków różnice są bardzo duże i istotne statystycznie (np. zawartość kwasu 9,12−oktadekadienowego, EM; kwasu oktakozanowego, EM). W przypadku innych różnice są istotne, ale mniejsze (np. zawartość kwasu heksadekanowego, EM). W kilku porównaniach różnice w ilości analizowanych związków są jedynie na poziomie istotności (np. kwasu pentakozanowego, EM). W celu sprawdzenia izolujących właściwości wosków (w tym analizowanych węglowodorów) na świeżych pędach wykonano próbę z sacharozą wykazującą, jak cukrowce rozpuszczalne (na przy− kładzie sacharozy) wnikają do wnętrza pędów po ich 24−godzinnym moczeniu w temp. 10°C. Zastosowano 5−procentowy wodny roztwór cukru, a po doświadczeniu pędy opłukano wodą wodociągową. Wyniki doświadczenia przedstawiono na rycinie 2. Przeprowadzona analiza statystyczna nie wykazała istotnych różnic miedzy analizowanymi próbami, co dowodzi, że bariera stworzona przez warstwę wosków jest bardzo skuteczna. W celu odpowiedzi na pytanie, czy ilość węglowodorów długołańcuchowych jest skorelowana z ilością uszkodzeń spowodowanych przez jeleniowate, zestawiono wyniki biochemiczne z danymi dotyczącymi uszkodzeń na tym poletku (tab. 3). Jako wyniki porównawcze przed− stawiono dodatkowo zgryzienia występujące na innych poletkach uprawianych przez Stację Badawczą PZŁ w Czempiniu, gdzie również analizowano atrakcyjność żerową tych samych kultywarów. Największe stężenie węglowodorów łącznie występowało w kultywarze nr 1, który wykazywał jeden z najniższych poziomów uszkodzeń (tab. 3). Sugeruje to brak bezpośredniego związku między zawartością wszystkich węglowodorów długołańcuchowych w korze z łykiem a stopniem zgryzania pędów przez jeleniowate. Natomiast w przypadku niektórych węglowodorów stwierdzono istotny dodatni związek między ich zawartością a stopniem zgryzania (tab. 4).