Zależność między pępowinowym stężeniem hormonów regulujących rozwój płodu, a parametrami antropometrycznymi u noworodków z dużą i niską masą urodzeniową

Wstęp: Średnia prawidłowa masa ciała zdrowych noworodków urodzonych w Polsce wynosi nieco ponad 3500g, przy czym zakres referencyjny mieści się w przedziale między 2500g, a 4000g. Ponieważ prawidłowa masa urodzeniowa jest jedną z najważniejszych determinant wpływających na dalszy rozwój dziecka, zarówno zbyt wysoka, jak i zbyt niska masa urodzeniowa wskazują na zwiększone ryzyko wystąpienia zaburzeń rozwojowych, w tym, związanych z dalszym procesem wzrastania, jaki i o charakterze metabolicznym. W rozwoju wewnątrzmacicznym, oprócz czynników genetycznych, dostępności składników odżywczych i tlenu, znaczącą rolę odgrywają czynniki wzrostowe i hormony regulujące wzrastanie płodu. Należą do nich m.in.: hormon wzrostu GH, insulinopodobne czynniki wzrostu IGF, insulina, czy hormony tarczycy. Trzy pierwsze w znaczący sposób wpływają na syntezę i wydzielanie podstawowych hormonów regulujących łaknienie na poziomie podwzgórzowym, tj. leptyny i greliny, co zostało udokumentowane w badaniach na populacji dorosłych i jest ciągle przedmiotem badań w populacji noworodków i niemowląt. Cel: Celem pracy była ocena stężenia GH, IGF-1, białka wiążącego IGF-1, insuliny, greliny acylowanej i leptyny we krwi pępowinowej oraz określenie zależności pomiędzy stężeniami tych czynników, a antropometrycznymi parametrami urodzeniowymi noworodków z niską, i dużą urodzeniową masą ciała. Materiał i metody: Badaniem objęto 276 zdrowych noworodków z niską masą urodzeniową (LBW, masa ciała poniżej 2500 g, n = 72), prawidłową masą urodzeniową (NBW, masa ciała mieszcząca się w przedziale 2500 g – 4000 g, n = 65), oraz dużą urodzeniową masą ciała (HBW, masa ciała powyżej 4000 g, n = 139). Oprócz pomiaru urodzeniowej masy ciała zmierzono obwody głowy, brzucha, klatki piersiowej, ramienia, i uda. Wykorzystując testy immunoenzymatyczne ELISA, w surowicy krwi pępowinowej pobranej podczas porodu oznaczono stężenia GH, insulinopodobnego czynnika wzrostu (IGF-1), białka wiążącego insulinopodobny czynnik wzrostu (IGF-BP3), insuliny, leptyny. Dodatkowo, przy użyciu metody RIA oznaczono stężenie greliny acylowanej. Wyniki: Stężenia oznaczanych czynników wzrostowych różniły się istotnie pomiędzy badanymi grupami. W porównaniu z pozostałymi grupami noworodków, w grupie LBW odnotowano najwyższe stężenia greliny acylowanej oraz najniższe stężenia leptyny, insuliny i IGF-1. Analogicznie, porównując z pozostałymi grupami noworodków, w grupie HBW wykazano najwyższe stężenia leptyny, insuliny, IGF-1 oraz IGF-BP3, a także najniższe stężenia greliny i GH. U noworodków LBW zaobserwowano szereg korelacji między pępowinowym stężeniem badanych czynników, a parametrami antropometrycznymi. Wykazano dodatnią korelację (rx=0,80; p< 0.01) między wielkością masy urodzeniowej, a stężeniem leptyny we krwi pępowinowej, bez istotnych statystycznie zależności pomiędzy masą ciała, a surowiczymi stężeniami: greliny, GH, IGF-1, czy IGF-BP3. Stwierdzono dodatnią korelację pomiędzy obwodem głowy, a stężeniem greliny acylowanej we krwi pępowinowej (rs = 0,82; p< 0.01) oraz brak zależności w odniesieniu do pozostałych badanych hormonów. Obwód klatki piersiowej korelował dodatnio ze stężeniem insuliny (r = 0,95; p=0,04), a wielkość obwodu brzucha jak i obwodu ramienia wykazywały ujemną zależność w odniesieniu do GH (odpowiednio: rx = -0,69; p< 0,03 oraz rx = -0,76; p< 0,02). Pomiędzy badanymi parametrami antropometrycznymi, a stężeniem hormonów i IGFBP3 nie zaobserwowano innych statystycznie istotnych korelacji. Analogiczne analizy przeprowadzone w odniesieniu do noworodków HBW oraz NBW nie wykazały żadnych istotnych statystycznie korelacji, poza dodatnią korelacją między pępowinowym stężeniem leptyny, a urodzeniową masą ciała noworodków z grupy NBW (r = -0,45, p<0,05). Wnioski: Pępowinowe stężenia insuliny, leptyny, greliny i GH wykazują zależności z urodzeniowymi parametrami antropometrycznymi. U noworodków z grupy LBW wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrostu prowadzi do adaptacyjnych zmian hormonalnych hormonów regulujących łaknienie. Noworodki HBW charakteryzują się wzmożonym uwalnianiem insuliny i leptyny. Oprócz działania typowych czynników wzrostowych (insulina, GH, IGF-1) sugeruje się udział leptyny i greliny w rozwoju somatycznym płodów.