Needs of selected social groups related to forests in the Upper Silesian Conurbation

Oczekiwania społeczeństwa wobec lasów i leśników uległy w ostatnich latach dużej zmianie. Rośnie presja społeczna, która z jednej strony wynika z powierzchownej wiedzy społeczeństwa
na temat pracy leśnika i misji Lasów Państwowych, a z drugiej jest wynikiem negatywnej narracji medialnej w środkach masowego przekazu. W wyniku pandemii oraz mody wzrasta potrzeba,
aby czas wolny spędzać na łonie natury i las staje się coraz ważniejszym miejscem (Krokowska−Paluszak i in., 2022). Zmienia się nie tylko świadomość społeczna (potrzeby, oczekiwania, preferencje, oceny i sądy), ale również zasady i regulacje prowadzenia gospodarki leśnej. Użytkownicy lasu z coraz większą uwagą oceniają wzajemne relacje między funkcją produkcji surowca drzewnego oraz społecznymi i ochronnymi funkcjami lasu (Gołos, 2018; Kikulski, 2023). Miejsce zamieszkania ma znaczący wpływ na stosunek do lasów: mieszkańcy małych miast i wsi prezentują niemal czterokrotnie wyższą wiedzę na temat lasów niż mieszkańcy dużych miast (Krokowska−Paluszak i in., 2019) i w odmienny sposób korzystają z lasu (Michon i in., 2013; Porter i in., 2016; Dudek i Piegdoń, 2021). Mieszkańcy dużych miast czerpią wiedzę na temat lasów i leśników głównie z przekazów medialnych, więc dla Lasów Państwowych dużym wyzwaniem jest budowanie ze społeczeństwem dialogu opartego na rzetelnej wiedzy leśnej i zgodnie ze społecznymi oczekiwaniami (Gołos, 2018).
Cele pracy badawczej to: 1. określenie postawy, jaką prezentują mieszkańcy miast Konurbacji Górnośląskiej wobec lasów; 2. określenie ich oczekiwań w tym zakresie; 3. określenie, jaki las jest
dla respondentów najatrakcyjniejszy.
Konurbacja Górnośląska obejmuje teren wschodniej części Śląska oraz zachodniej Małopolski, jest położona w większości na Wyżynie Śląskiej, grupuje 41 gmin o łącznej powierzchni 2553 km2 i 2 279 560 mieszkańców. Jest to teren o największym zaludnieniu w kraju (Statistics Poland, 2023). Na terenie konglomeracji lesistość wynosi 25,2%: zdecydowana większość to lasy publiczne (90%) różnych form własności (Lasy Państwowe, gminne, miejskie), a ok. 10% lasy prywatne. Lasy składają się głównie z sosny (60%) i dębu (16%) i w zdecydowanej większości są to lasy ochronne (BDL, 2022). Narzędzie badawcze stanowił autorski kwestionariusz składający się z 11 pytań (9 pytań zamkniętych o alternatywie wieloczłonowej i 2 pytania otwarte). W grupie obserwacyjnej 511 osób nieznaczną większość stanowiły kobiety (50,3%). Wiek ankietowanych zawierał się pomiędzy 20 a 74 lata (średnio 42). Zdecydowana większość osób pozostaje w związku małżeńskim bądź konkubinacie (79,3%). Największa liczba respondentów ukończyła studia II stopnia (78,9%), a blisko co dziesiąty badany ukończył szkołę średnią (9,0%). Bycie osobą czynną zawodowo zadeklarowało 93,4% badanych. Próba jest reprezentatywna pod względem płci i wieku, a nie jest pod względem wykształcenia w stosunku do województwa śląskiego i Polski (tab. 1). Respondenci cenią w lesie: ciszę i spokój (74,6%), czystość (52,5%), wygląd lasu (45,6%) i jego dostępność (41,1%), a co trzeci ankietowany bliskość położenia lasu od miejsca zamieszkania (34,3%). Na poprawę atrakcyjności wypoczynku w lasach wpływa według respondentów czystość i porządek w lesie (66,9%). Infrastrukturę turystyczną poprawiłoby 41,3% osób, a blisko co trzeci badany wygląd lasu i drzewostanów (31,9%) (tab. 2). Co czwarty respondent uważa, że najlepsze odczucia z pobytu w lesie warunkuje jego czystość (28,6%). Odsetek osób na poziomie 32,1% twierdzi, że las powinien być wielofunkcyjny lub różnorodny (17,2%) bądź naturalny (14,9%). Blisko co piąta ankietowana osoba nie udzieliła odpowiedzi na postawione pytanie (18,0%) (tab. 3). We wszystkich porach roku mężczyźni odwiedzali lasy istotnie częściej niż kobiety. Wraz ze wzrostem wieku badanych dochodziło do częstszych wizyt w lasach Konurbacji Górnośląskiej w porze jesiennej. W porze zimowej respondenci pozostający w związku odwiedzali lasy istotnie częściej niż osoby samotne. Osoby gorzej oceniające sytuację materialną odwiedzały lasy Konurbacji Górnośląskiej częściej od pozostałych ankietowanych. Badani, którzy rozpoczęli naukę na uczelni wyższej, lecz jej nie ukończyli, odwiedzali lasy istotnie rzadziej w porównaniu do osób z wykształceniem wyższym (tab. 4). Badanie ankietowe przeprowadzone wśród części ludności miejskiej Konurbacji Górnośląskiej wskazuje, że dla społeczeństwa miejskiego las to miejsce wypoczynku, ciszy i spokoju. Funkcje produkcyjne lasu są nieistotne lub odbierane przez ankietowanych negatywnie. Ankietowani postrzegają lasy miejskie bardziej jako „dziki park” niż las i oczekują w nim wielu udogodnień turystycznych charakterystycznych dla terenów zagospodarowanych przez człowieka (np. kosze na śmieci). Ankietowani najczęściej odwiedzają lasy w cieplejszych porach roku i w dni wolne od pracy, co jest wskazówką dla pracowników terenowych tych lasów.