Future prospects for peat as a component of plant substrates - the economic aspect

Ograniczona dostępność i możliwości pozyskania torfu, długotrwałe procesy torfotwórcze oraz realizacja funkcji ekosystemowych i potrzeba ochrony torfowisk są podstawowymi czynnikami determinującymi poziom kosztów produkcji substratów torfowych. Kluczowym zadaniem jest zatem ocena opłacalności gospodarczego wykorzystania torfu do produkcji substratów torfowych
dla leśnictwa, z zachowaniem tych wszystkich kryteriów. W pracy przyjęto założenie, że przeprowadzone badania pozwolą na ocenę ekonomicznego wykorzystania surowca torfowego w kontekście zrównoważonego zarządzania torfowiskami i realizacji przez nie usług ekosystemowych. Analizą objęto koszty poniesione na produkcję substratów glebowych w Gospodarstwie Szkółkarskim w Nędzy (Nadleśnictwo Rudy Raciborskie) w latach 2013−2022. Dla wszystkich wyszczególnionych kategorii i pozycji kosztów przeprowadzono klasyczną analizę struktury (STS), a następnie za pomocą metody logarytmicznej (Adamowicz i in. 2016) dokonano oceny średniego tempa zmian kosztów (STZ). Do analizy predykcji kosztów substratów torfowych zastosowano analizę statystyczną z wykorzystaniem regresji wielomianowej. Największy udział w kosztach wytwarzania substratu glebowego miały koszty zużycia materiałów (K1) (66%<STS<77%) (tab. 1). Średni udział kosztów zużycia torfu (K.1.1.1) w całkowitych kosztach produkcji wynosił 49% (43%<STS<62%), z kolei ich średni udział w kosztach zużycia materiałów kształtował się na poziomie 69% (63%<STS<81%). Stwierdzono, że w kosztach zużycia materiałów podstawowych (K.1.1) najwyższy udział stanowiły koszty zużycia torfu (74%<STS<89%). W latach 2018−2022 przekroczyły one 80% (81%<STS<89%) (tab. 1). Badania wykazały, że najbardziej stabilną zmienną była wielkość produkcji (STZ=0,029%), przy jednoczesnym wzroście kosztów całkowitych (STZ=6%) (tab. 2). Spośród kosztów zużycia materiałów (K1) do produkcji substratów torfowych najwyższym dodatnim wektorem zmian charakteryzowały się koszty zużycia torfu (K1.1.1) (STZ=10%). Stwierdzono, że zmiany kosztów zużycia torfu wykazywały istotną statystycznie zależność w czasie (R=0,66, p=0,037), ponadto koszty zużycia torfu względem rozmiaru produkcji wykazywały zależność potęgową. Na podstawie uzyskanych wyników badań stwierdzono, że koszty zużycia torfu w kolejnych latach będą wzrastać (ryc. 1). Na podstawie przeglądu literatury wykazano, że ze względów środowiskowych i klimatycznych stopniowo rezygnuje się z eksploatacji torfowisk dla celów przemysłowych. W produkcji substratów glebowych dla leśnictwa konieczne jest uwzględnienie aspektów związanych z ochroną i restytucją torfowisk, a działania gospodarcze nie mogą ograniczać znaczenia i funkcji ekosystemowych torfowisk. Na podstawie zaprezentowanej analizy kosztów produkcji substratów glebowych udowodniono, że obecnie podstawowym materiałem do produkcji jest surowy torf. Jego koszt jest najistotniejszym kosztem w całej produkcji substratu glebowego. Stwierdzono, że w ostatnim dziesięcioleciu koszty zużycia torfu rosły, a szczególnie duży wzrost odnotowano w ostatnich 2 latach. Analiza trendu wykazała, że sytuacja ta będzie się pogłębiać. Na tej podstawie wyciągnięto wniosek, że zasadne jest poszukiwanie alternatywnych rozwiązań i stopniowe
eliminowanie torfu z produkcji substratów glebowych, które są stosowane w leśnictwie